ԵՐԿՈՒ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑ


ԵՐԿՈՒ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑ


1. Մաքսային միության մաքսային օրենսգրքի 215-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի համաձայն ԵՏՄ ապրանքները մեկնման վայրի մաքսային մարմնից մինչև ժամանման վայրի մաքսային մարմին ԵՏՄ անդամ չհանդիսացող պետության տարածքով տեղափոխվելիս կիրառվում է «Մաքսային տարանցում» մաքսային ընթացակարգը: «Մաքսային կարգավորման մասին» օրենքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն «Մաքսային տարանցում» մաքսային ընթացակարգով ապրանքների տեղափոխման դեպքում հայտարարատուն մաքսային մարմին է ներկայացնում Օրենսգրքի 182-րդ հոդվածով սահմանված տարանցման հայտարարագիրը:

«Եվրասիական տնտեսական միության մասին» պայմանագրի հավելված 18-ի (Ապրանքների արտահանման ու ներմուծման, աշխատանքների կատարման և ծառայությունների մատուցման ժամանակ անուղղակի հարկերի գանձման և դրանց վճարման նկատմամբ վերահսկողության կարգի մասին» հավելված N18-ով սահմանված արձանագրություն) 13-րդ կետի համաձայն ԵՏՄ մի անդամ պետության տարածքից ԵՏՄ մյուս անդամ պետության տարածք ներմուծվող ապրանքների առումով անուղղակի հարկերի գանձումը իրականացվում է ԵՏՄ այն անդամ պետության հարկ վճարողի կողմից, որի տարածք են ներմուծվել ապրանքները` ըստ ապրանքների սեփականատեր հանդիսացող հարկ վճարողի հաշվառման վայրի: Ապրանքների սեփականատեր է ճանաչվում այն անձը, որն օժտված է ապրանքների նկատմամբ իրավունքով, կամ որին ապրանքների նկատմամբ սեփականության իրավունքի փոխանցումը նախատեսվում է պայմանագրով:

«Հայաստանի Հանրապետության և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ պետությունների միջև անուղղակի հարկերի հաշվարկման և վճարման առանձնահատկությունների մասին» օրենքի 8-րդ հոդվածի համաձայն Արձանագրության 20-րդ կետի կիրառման իմաստով ապրանքների ներմուծման դեպքում հարկ վճարողը պարտավոր է Օրենքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված ժամկետներում իր հաշվառման վայրի հարկային մարմին ներկայացնել ներմուծողի լրացրած` ներմուծման հարկային հայտարարագիրը և ապրանքների ներմուծման և անուղղակի հարկերի վճարման մասին ներմուծողի լրացրած հայտարարությունը:

Եթե ներմուծվող ապրանքների սեփականատեր համարվում են ՀՀ-ում հաշվառված այլ իրավաբանական և/կամ ֆիզիկական անձինք կամ` եթե վերջիններիս ապրանքների նկատմամբ սեփականության իրավունքի փոխանցումը նախատեսվում է պայմանագրով, ապա տվյալ ներմուծման գործարքի մասով ԱԱՀ պետք է վճարվի, ինչպես նաև Հայտարարագիրը և ներմուծողի լրացրած Հայտարարությունը պետք է օրենքով սահմանված ժամկետներում ներկայացվի հարկային մարմին վերջիններիս կողմից: Հայտարարագրում և Հայտարարությունում լրացվող տվյալները Տարանցման հայտարարագրով կամ ապրանքատրանսպորտային բեռնագրով հաստատելու վերաբերյալ դրույթ օրենսդրությամբ սահմանված չէ և, հետևաբար, ներկայացվող Հայտարարագրերը կարող են ներկայացվել` անկախ բեռնափոխադրողի կողմից Տարանցման հայտարարագիրը ներկայացնելու հանգամանքից:*)

2. «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածի 7-րդ մասով սահմանված են գործատուների կամ հարկային գործակալի պարտականություններից ազատված գործատուների վարձու աշխատողների կողմից սոցիալական վճարի հաշվարկներում սխալների ինքնուրույն հայտնաբերման դեպքում ճշգրտումների իրականացման դրույթները: Գործատուները կամ հարկային գործակալի պարտականություններից ազատված գործատուների վարձու աշխատողները նախորդ հաշվետու ժամանակաշրջանների համար ներկայացված սոցիալական վճարի հաշվարկներում սխալների ինքնուրույն հայտնաբերման դեպքում կարող են բացառապես էլեկտրոնային եղանակով հարկային մարմին ներկայացնել ճշտված հաշվարկներ, որոնց հիման վրա կատարվում է այդ ժամանակաշրջանների համար սոցիալական վճարների պարտավորությունների վերահաշվարկ (բացառությամբ` հաշվարկված տույժերի): Այս դրույթը վերաբերվում է նշված անձանց կողմից ճշտված հաշվարկ ներկայացնելու դեպքում արդեն իսկ հաշվարկված տույժերի վերահաշվարկ չկատարելուն: Ճշտված հաշվարկ ներկայացնելու արդյունքում առաջացած սոցիալական վճարի լրացուցիչ պարտավորության նկատմամբ հաշվարկվում է տույժ` ընդհանուր հիմունքներով (այսինքն` սկսած սոցիալական վճարի վճարման վերջնաժամկետից /բայց ոչ ավելի, քան 365 օր/):

Օրենքի 7-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն նոտարները, անհատ ձեռնարկատերերը և ինքնազբաղվածները հաշվետու ժամանակաշրջանի համար տարեկան սոցիալական վճարի մասին հաշվարկը ներկայացնելուց հետո իրավունք ունեն ճշգրտումներ մտցնել դրանցում արտացոլված տվյալներում (և պարտավորությունները` ճշգրտված տվյալների հիման վրա, ենթակա են վերահաշվարկման): Այս դեպքում տույժերի վերահաշվարկման մասով օրենքով բացառություն նախատեսված չէ (ի տարբերություն գործատուների), ինչը ավելի նպատակ ունի որոշակի վարքագիծ պարտադրել նշված անձանց (և ոչ այնքան կրում է ֆինանսական բնույթ): Նպատակահարմար է գործատուների կամ հարկային գործակալի պարտականություններից ազատված գործատուների վարձու աշխատողների համար սահմանված մոտեցումը կիրառել նաև անհատ ձեռնարկատերերի, նոտարների և ինքնազբաղվածների նկատմամբ` նրանց համար ևս սահմանելով բացառություն (այսինքն` ճշտված հաշվարկ ներկայացնելու դեպքում արդեն իսկ հաշվարկված տույժերի վերահաշվարկ չկատարել):

Օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ պարբերության համաձայն սոցիալական վճարի ճշտված հաշվարկների ներկայացման արդյունքում առաջացած լրացուցիչ պարտավորությունը հաշվառվում է ճշտված հաշվարկի փաստացի ներկայացման ամսաթվով: Սոցիալական վճարների ավելացման (պակասեցման) դեպքում հարկային մարմնի կողմից ռեեստրը վարողին (Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիային) են տրամադրվում սոցիալական վճարի բացասական (դրական) տարբերությունները: Օրենքի 8-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն սոցիալական վճարի պարտավորությունը տվյալ հաշվետու ժամանակաշրջանի համար համարվում է մարված, եթե կամուրջ հաշվին մուտքագրված սոցիալական վճարի պարտավորությունների գումարները բավարար են այդ հաշվետու ժամանակաշրջանի սոցիալական վճարը և տույժը մարելու համար:

----------------------------------------------

*1) Հարցը վերաբերվում է այն դեպքերի, երբ բեռնափոխադրողի ցամաքային տրանսպորտի միջոցով ապրանքները (կամ փոստային առաքանին) մեկ փոխադրումով ներմուծվում են ՀՀ տարածք, ընդ որում` ապրանքների հասցեատերերը (գնորդները) >1 անձինք են (կազմակերպություն, ֆիզիկական անձ), որոնք տվյալ դեպքում հանդիսանում են ապրանքներ ներմուծողներ և ներմուծված ապրանքների նոր սեփականատերեր:



1. Ըստ «Շահութահարկի մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածի (Հաշվեգրման եղանակով եկամուտների հաշվառման առանձնահատկությունները) «դ» կետի. բացառությամբ բռնագրավման, նվիրատվության կամ այլ ձևով պետությանը օտարման դեպքերի, հարկվող շահույթը որոշելիս շենքերի, շինությունների (այդ թվում` անավարտ, կիսակառույց), բնակելի կամ այլ տարածքների (այսուհետ` շենքեր) օտարումից եկամուտը հաշվարկվում է գույքահարկով հարկման նպատակով` դրանց համար օրենքով սահմանված կարգով որոշվող արժեքից (այսուհետ` կադաստրային արժեք) ոչ պակաս չափով: Այդ չափից պակաս հատուցման դեպքում տարբերությունը գործարքի կատարման օրը դիտվում է որպես նոր սեփականատիրոջը ներված պարտավորություն: Ըստ «Եկամտային հարկի մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածի (Ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացված եկամուտների հաշվառումը) 1-ին մասի. ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացված համախառն եկամտի որոշման ժամանակ կիրառվում է հաշվառման հաշվեգրման եղանակը` կազմակերպությունների համար «Շահութահարկի մասին» օրենքով սահմանված կարգով: Ըստ «ԱԱՀ-ի մասին» օրենքի 8-րդ հոդվածի 9-րդ կետի. շենքերի, շինությունների (այդ թվում` անավարտ /կիսակառույց/), բնակելի կամ այլ տարածքների (ներառյալ` հողամասերը) օտարման դեպքում ԱԱՀ-ով հարկվող շրջանառությունը որոշվում է գույքահարկով հարկման նպատակով` դրանց համար օրենքով սահմանված կարգով որոշվող արժեքից ոչ պակաս (բացառությամբ` օրենքով սահմանված դեպքերի):
Ըստ «Ռեզիդենտների կողմից շահութահարկի հաշվարկման և վճարման կարգի մասին» հրահանգի 8.4-րդ կետի (1) 1-ին ենթակետի. ռեզիդենտի կողմից շենքն այլ անձին (կազմակերպություն, ֆիզիկական անձ) կադաստրային արժեքից ցածր գնով (այդ թվում` ԱԱՀ-ը) վաճառքի դեպքում /ա/ վաճառող ռեզիդենտի եկամուտները հաշվարկվում են շենքի կադաստրային արժեքի չափով, որից նվազեցվում է շենքի մնացորդային արժեքը (այսինքն` սկզբնական արժեքի կամ օրենքով սահմանված կարգով կատարված վերագնահատման դեպքում` վերագնահատված արժեքի և ամորտիզացիոն մասհանումների տարբերությունը), ինչպես նաև ռեզիդենտի մոտ այդ գործարքից օրենքով սահմանված կարգով լրացուցիչ հաշվարկվող այլ հարկերը /բ/ գնորդ ռեզիդենտ կազմակերպության մոտ շենքի սկզբնական արժեքը որոշվում է կադաստրային արժեքով, իսկ շենքի կադաստրային արժեքի և փաստացի ձեռքբերման գնի (առանց ԱԱՀ-ի) տարբերությունը որպես ներված պարտավորություն ներառվում է համախառն եկամտի մեջ (2) 2-րդ ենթակետի. ռեզիդենտի կողմից շենքն այլ անձին (կազմակերպություն, ֆիզիկական անձ) անհատույց օտարման դեպքում /ա/ օտարող ռեզիդենտի եկամուտները հաշվարկվում են շենքի կադաստրային արժեքի չափով, որից նվազեցվում է շենքի մնացորդային արժեքը (այսինքն` սկզբնական արժեքի կամ օրենքով սահմանված կարգով կատարված վերագնահատման դեպքում` վերագնահատված արժեքի և ամորտիզացիոն մասհանումների տարբերությունը), ինչպես նաև ռեզիդենտի մոտ այդ գործարքից օրենքով սահմանված կարգով լրացուցիչ հաշվարկվող այլ հարկերը /բ/ ձեռք բերող ռեզիդենտ կազմակերպության մոտ շենքի սկզբնական արժեքը որոշվում է կադաստրային արժեքով, իսկ շենքի կադաստրային արժեքը որպես ներված պարտավորություն ներառվում է համախառն եկամտի մեջ (3) 3-րդ ենթակետի. ռեզիդենտի կողմից շենքն այլ անձին (կազմակերպություն, ֆիզիկական անձ) կադաստրային արժեքից ոչ պակաս գնով (այդ թվում` ԱԱՀ-ը) վաճառքի դեպքում հարկերը հաշվարկվում են և ակտիվները (պարտավորությունները) հաշվառվում են` հիմք ընդունելով գործարքի փաստացի գինը:
«Շահութահարկի մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածի «դ» կետի և Հրահանգի 8.4-րդ կետի դրույթները չեն կիրառվում, եթե շենքի օտարման գործարքի կողմ է հանդիսանում պետությունը (բացառությամբ` այն դեպքերի, երբ գործարքը կատարվում է այլ իրավաբանական անձի միջոցով) կամ շենքն օտարողը հանդիսանում է անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձը:
Այսպիսով (բացառությամբ` բռնագրավման, նվիրատվության կամ այլ ձևով պետությանը օտարման դեպքերի)` շենքի օտարման դեպքում, երբ դրա հետ միասին օտարվում է նաև շենքի տակ գտնվող հողամասը և գործարքի փաստացի գինը, կողմերի միջև կնքվող պայմանագրով և/կամ կազմվող հաշվարկային փաստաթղթով, ըստ հողամասի և շենքի առանձնացված չէ, ապա վաճառողի (օտարողի) և գնորդի (ձեռք բերողի) մոտ Օրենքի 43-րդ հոդվածի «դ» կետի և Հրահանգի 8.4-րդ կետի դրույթների կիրառման նպատակով հողամասի և շենքի գների առանձնացում չի կատարվում և այդ դրույթները կիրառվում են գործարքի փաստացի գնի նկատմամբ; այն դեպքում, երբ շենքի օտարման հետ միասին օտարվում է շենքի տակ գտնվող հողամասը և գործարքի փաստացի գինը, կողմերի միջև կնքվող պայմանագրով և/կամ կազմվող հաշվարկային փաստաթղթով, ըստ հողամասի և շենքի առանձնացված է, ապա վաճառողի (օտարողի) և գնորդի (ձեռք բերողի) մոտ Օրենքի 43-րդ հոդվածի «դ» կետի և Հրահանգի 8.4-րդ կետի դրույթները կիրառվում են միայն շենքի նկատմամբ; այն դեպքում, երբ շենքի օտարման հետ միասին բացի շենքի տակ գտնվող հողամասից օտարվում է նաև շենքի սահմաններից դուրս գտնվող հողամաս և գործարքի փաստացի գինը, կողմերի միջև կնքվող պայմանագրով և/կամ կազմվող հաշվարկային փաստաթղթով, ըստ հողամասի և շենքի առանձնացված չէ, ապա այդ դեպքում շենքի և հողամասի գները ենթակա են առանձնացման և վաճառողի (օտարողի) ու գնորդի (ձեռք բերողի) մոտ Օրենքի 43-րդ հոդվածի «դ» կետի և Հրահանգի 8.4-րդ կետի դրույթները կիրառվում են միայն շենքի նկատմամբ:
2. Ըստ «Շահութահարկի մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի (Շահութահարկի հաշվարկման ընդհանուր հիմքը). շահութահարկը որոշելիս հաշվառումն իրականացվում է հաշվապահական հաշվառումը և ֆինանսական հաշվետվությունները կարգավորող օրենքներով և այլ իրավական ակտերով սահմանված սկզբունքների և կանոնների հիման վրա, եթե Օրենքով չեն նախատեսվում դրանց կիրառման առանձնահատկությունները; հարկվող շահույթը որոշելիս ակտիվները հաշվի են առնվում սկզբնական (ձեռքբերման) արժեքով (բացառությամբ` օրենքով սահմանված կարգով իրականացված վերագնահատման արդյունքների):
Օրենքի 7-րդ (Համախառն եկամուտը) և 10-րդ (Ծախսերը) հոդվածներով սահմանվում են ակտիվի (պարտավորության) և սեփական կապիտալի, եկամտի (ծախսի) հասկացությունները, ինչպես նաև համախառն եկամտից նվազեցումների (ծախսեր, կորուստներ, այլ նվազեցումներ) իրականացման սկզբունքները: Սակայն Օրենքով չեն սահմանվում ոչ ընթացիկ ակտիվների (այդ թվում` հիմնական միջոցների և ոչ նյութական ակտիվների) հասկացությունները, ինչի համար անհրաժեշտ է դիմել Հաշվապահական Հաշվառման Ստանդարտներին…
Մասնավորապես, շահութահարկով հարկման նպատակով` սեփականության իրավունքով ձեռք բերված ոչ ընթացիկ ակտիվները հաշվառվում են սկզբնական (արժեքով)` հաշվի առնելով միայն մաշվածությունը, իսկ ոչ ընթացիկ ակտիվների ընթացիկ չափումներից հաշվապահական հաշվառման տեսանկյունից առաջացող եկամուտները (ծախսերը) չեն համարվում որպես հարկային եկամուտ (նվազեցում); դուրս գրված ոչ ընթացիկ ակտիվը շարունակվում է հաշվառվել սկզբնական (ձեռքբերման) արժեքով (հաշվի առած մաշվածությունը)` անկախ այն հանգամանքից, թե տվյալ ոչ ընթացիկ ակտիվից (չի) ակնկալում տնտեսական օգուտներ, քանի դեռ տվյալ ոչ ընթացիկ ակտիվը պատկանում է հարկ վճարողին սեփականության իրավունքով; դուրս գրված ոչ ընթացիկ ակտիվի ոչնչացման կամ որպես այլ նշանակության գույք վաճառելու (կամ օգտագործելու) դեպքում տվյալ ոչ ընթացիկ ակտիվի չամորտիզացված արժեքը համախառն եկամտից նվազեցման ենթակա չէ; ոչ ընթացիկ ակտիվի լուծարման արդյունքում հետագա օգտագործման կամ վաճառքի համար առանձնացված ընթացիկ նյութական ակտիվների (նյութեր, դետալներ, պահեստամասեր, բլոկներ և համանման այլ մասեր) կամ այլ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների սկզբնական (ձեռքբերման) արժեքը որոշվում է տվյալ ոչ ընթացիկ ակտիվի սկզբնական (ձեռքբերման) արժեքի ձևավորման ժամանակ այդ ոչ ընթացիկ ակտիվի սկզբնական արժեքի մեջ նշված ակտիվների արժեքների տեսակարար կշիռներից ելնելով, որոնք կիրառվում են տվյալ ոչ ընթացիկ ակտիվի` հարկային հաշվառման նպատակով որոշված մնացորդային արժեքի նկատմամբ:


Այս և նմանատիպ այլ հարցերի կարող եք ծանոթանալ <<Էկոնոմիկա և Իրավունք>> ամսագրում-    Բաժանորդագրվել,

                        ինչպես նաև  շարունակական ամենամսյա սեմինարների  

                  ընթացքում-      Բաժանորդագրվել